Đọc hợp đồng lao động: kiến thức ứng dụng đời sống – kinh doanh nhiều sinh viên ra trường còn bỏ qua
Kiến thức ứng dụng đời sống – kinh doanh dưới góc nhìn giáo dục không chỉ nằm trong sách vở, mà còn thể hiện ở cách sinh viên đọc hiểu hợp đồng lao động đầu tiên của mình. Chúng tôi từng tư vấn cho một sinh viên vừa ký hợp đồng lao động đầu tiên. Bạn đọc lướt trong vài phút rồi đặt bút ký ngay. Đến lúc công ty tính lương thử việc thấp hơn cam kết miệng ban đầu, bạn mới lật lại hợp đồng để đối chiếu. Điều khoản đã ghi rõ ràng, chỉ là bạn bỏ qua từ đầu.
Câu chuyện này không hiếm gặp. Nhiều bạn tốt nghiệp giỏi chuyên môn nhưng lúng túng trước một bản hợp đồng dài hai, ba trang giấy. Đây là bài học chúng tôi muốn chia sẻ lại, để các bạn không rơi vào tình huống tương tự khi bắt đầu công việc đầu tiên.
Chương trình đào tạo ở hầu hết các trường tập trung vào kiến thức chuyên ngành. Sinh viên khối kỹ thuật học sâu về công nghệ, sinh viên khối kinh tế học sâu về tài chính, quản trị. Môn học liên quan tới pháp luật lao động thường chỉ được lướt qua trong một học kỳ đại cương. Kết quả là nhiều bạn ra trường không phân biệt được thử việc với học việc, cũng không rõ bảo hiểm bắt buộc gồm những khoản nào.
Thiếu kiến thức này khiến sinh viên dễ chịu thiệt ngay từ công việc đầu tiên. Có bạn ký hợp đồng thử việc ba tháng, dù luật chỉ cho phép tối đa sáu mươi ngày với vị trí cần trình độ cao đẳng, đại học. Có bạn không để ý điều khoản phạt khi nghỉ việc sớm, đến lúc muốn chuyển chỗ làm mới biết mình phải bồi thường. Những rắc rối này hoàn toàn tránh được nếu đọc kỹ hợp đồng trước khi ký.
Những điều khoản cơ bản sinh viên mới ra trường cần chú ý
Một bản hợp đồng lao động chuẩn phải nêu rõ nhiều nội dung. Với người mới đi làm, hai nhóm điều khoản sau đáng quan tâm nhất.
Nhóm đầu tiên là mức lương, thời gian thử việc và các khoản phụ cấp đi kèm. Lương thử việc theo quy định không được thấp hơn 85% lương chính thức. Nói dễ hiểu, nếu công ty ghi lương chính thức 8 triệu đồng, lương thử việc tối thiểu phải khoảng 6,8 triệu đồng. Phụ cấp cũng cần ghi rõ khoản nào tính vào lương đóng bảo hiểm, khoản nào không. Nhiều bạn tưởng tổng thu nhập cao, nhưng phần lương cứng lại rất thấp, ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi bảo hiểm xã hội về sau.
Nhóm thứ hai liên quan tới thời gian làm việc, chế độ nghỉ phép và bảo hiểm. Hợp đồng cần ghi rõ số giờ làm mỗi ngày, số ngày nghỉ phép năm, cách tính khi làm thêm giờ. Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp phải được đóng từ tháng đầu ký hợp đồng chính thức, không phải đợi qua thử việc mới đóng. Đây là quyền lợi sát sườn nhưng lại là phần nhiều bạn trẻ ít khi đọc kỹ.
Dưới đây là những mốc tối thiểu theo luật hiện hành mà sinh viên nên đối chiếu trước khi ký:
- Lương thử việc: không thấp hơn 85% lương chính thức, cần ghi rõ con số cụ thể.
- Thời gian thử việc: tối đa 60 ngày với vị trí cần bằng cao đẳng trở lên.
- Bảo hiểm: đóng từ ngày ký hợp đồng chính thức, không lùi thời điểm.
- Nghỉ phép năm: ít nhất 12 ngày với người làm đủ 12 tháng.
Danh sách trên chỉ là những mốc tối thiểu theo luật hiện hành. Từng công ty có thể quy định chi tiết hơn, nhưng không được thấp hơn mức này. Nếu thấy điều khoản nào mập mờ, sinh viên nên hỏi lại trước khi đặt bút ký, đừng ngại mất lòng nhà tuyển dụng.
Cách trang bị kiến thức ứng dụng đời sống – kinh doanh dưới góc nhìn giáo dục: đọc hợp đồng trước khi đi làm
Không cần học hẳn một khóa luật lao động mới đọc hiểu được hợp đồng. Sinh viên hoàn toàn có thể tự trang bị kiến thức này ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường, song song với việc học chuyên ngành.
Tìm hiểu qua nguồn đáng tin cậy và người đi trước
Việc chuẩn bị hành trang cần thiết trước khi đi làm từ sớm giúp các bạn tự tin hơn khi bước vào môi trường công sở. Đọc hiểu hợp đồng chỉ là một phần trong hành trang đó, nhưng lại là phần dễ bị bỏ quên nhất.
Cách đơn giản nhất là tìm hiểu qua các nguồn đáng tin cậy. Cổng thông tin của cơ quan quản lý lao động hoặc các luật sư uy tín thường có bài giải thích dễ hiểu về Bộ luật Lao động. Ngoài ra, hỏi thẳng người có kinh nghiệm cũng là cách nhanh và thực tế nhất. Một người anh, người chị đi làm trước vài năm có thể chỉ ra ngay những điều khoản hay bị công ty lập lờ.
Làm quen qua hợp đồng thực tập và cộng tác viên
Trong quá trình chọn nơi thực tập phù hợp, nhiều bạn đã va chạm với hợp đồng thực tập, hợp đồng cộng tác viên. Đây cũng là dịp tốt để làm quen với ngôn ngữ hợp đồng, trước khi ký hợp đồng lao động chính thức sau này.
Chúng tôi từng gặp nhiều bạn trải qua quãng thời gian làm thực tập sinh ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hợp đồng ở những nơi này thường được soạn đơn giản, thiếu chi tiết hơn so với các tập đoàn lớn. Đây chính là lúc kỹ năng đọc hợp đồng phát huy tác dụng nhiều nhất.
Chủ động hỏi lại khi điều khoản chưa rõ ràng
Đừng ngại hỏi lại nhà tuyển dụng nếu có điều khoản chưa rõ ràng. Nhiều bạn sợ hỏi nhiều sẽ bị đánh giá là khó tính, nên im lặng ký cho xong chuyện. Nhà tuyển dụng chuyên nghiệp luôn sẵn sàng giải thích rõ hợp đồng cho ứng viên. Hỏi kỹ trước khi ký thể hiện sự cẩn trọng, không phải sự thiếu tin tưởng lẫn nhau.
Với những công ty mới mở, nhất là các đơn vị vừa xây dựng https://mona.media/thiet-ke-website-ban-hang/ để bắt đầu kinh doanh online, hợp đồng nhân sự đôi khi càng sơ sài hơn vì bộ phận nhân sự chưa hoàn thiện. Sinh viên mới ra trường nên chủ động hỏi kỹ những công ty dạng này, thay vì mặc định mọi điều khoản đều ổn thỏa.
Kết luận
Đọc hợp đồng lao động cẩn thận trước khi ký không phải chuyện phức tạp, chỉ cần dành thêm mười, mười lăm phút đối chiếu từng điều khoản với thực tế công việc. Sinh viên ra trường nên coi đây là kỹ năng bắt buộc, không kém phần quan trọng so với kiến thức chuyên ngành đã học suốt bốn năm đại học.
Chúng tôi tin một sinh viên biết đọc hợp đồng sẽ tự tin hơn khi bước vào công việc đầu tiên. Quyền lợi được bảo vệ ngay từ những dòng chữ đầu tiên, thay vì phải tranh cãi khi sự việc đã xảy ra. Đó cũng chính là một kiến thức ứng dụng đời sống – kinh doanh dưới góc nhìn giáo dục, món quà thiết thực nhất các bạn có thể tự trang bị cho mình, trước khi rời ghế nhà trường bước vào đời.