Có một gia đình từng tới gặp chúng tôi trong tình trạng khá căng thẳng. Con gái muốn học ngành thiết kế thời trang vì đam mê từ nhỏ. Bố mẹ lại muốn con theo ngành công nghệ thông tin. Lý do là nghe nói ngành này dễ xin việc và lương cao hơn.
Hai bên tranh luận suốt buổi tư vấn, mỗi người một lý lẽ, không ai chịu nhường ai. Đây không phải trường hợp cá biệt. Mỗi mùa tuyển sinh, chúng tôi đều gặp nhiều gia đình rơi vào tình huống tương tự. Sở thích của con và mong muốn của cha mẹ, nhiều khi không tìm được tiếng nói chung.
Mâu Thuẫn Thường Gặp Khi Học Sinh Chọn Ngành Học
Sở thích và nhu cầu tuyển dụng không phải lúc nào cũng gặp nhau
Gốc rễ của phần lớn mâu thuẫn chúng tôi từng chứng kiến nằm ở một điểm, giống như câu chuyện ở đầu bài. Sở thích cá nhân của học sinh đôi khi không trùng với ngành đang có nhu cầu tuyển dụng cao. Có những ngành các bạn rất yêu thích và đam mê theo đuổi từ nhỏ. Nhưng ngành đó lại không nằm trong nhóm có nhu cầu tuyển dụng lớn trên thị trường hiện tại.
Sự lệch pha này khiến việc chọn ngành trở thành một quyết định khó khăn. Nó khó hơn nhiều so với việc chỉ chọn theo một tiêu chí duy nhất. Chọn theo thị trường lao động nghe có vẻ an toàn hơn về cơ hội việc làm. Nhưng hướng đi này cũng có mặt trái: học sinh có thể học trong áp lực, thiếu đam mê.
Có trường hợp học sinh chọn ngành chỉ vì nghe nói dễ xin việc, lương cao. Nhưng bản thân lại không thực sự hứng thú với nội dung học. Khi đó, bốn năm đại học có thể trở thành một gánh nặng tâm lý kéo dài. Gánh nặng này ảnh hưởng tới cả kết quả học tập lẫn tinh thần của học sinh.
Khoảng cách quan điểm giữa hai thế hệ
Bất đồng quan điểm giữa con và cha mẹ cũng là thực trạng khá phổ biến. Quan điểm của hai thế hệ về khái niệm “ngành tốt” thường khác nhau khá xa. Cha mẹ thường ưu tiên sự ổn định và an toàn tài chính về lâu dài. Trong khi đó, con cái ở độ tuổi mới lớn lại thường đặt đam mê lên hàng đầu.
Sự khác biệt góc nhìn này rất dễ dẫn tới căng thẳng trong gia đình. Điều đó càng dễ xảy ra nếu hai bên không trao đổi thẳng thắn, cởi mở ngay từ đầu. Đó cũng chính là tình huống chúng tôi nhắc tới ở đầu bài.
Lợi Ích Và Rủi Ro Khi Chọn Ngành Theo Sở Thích
Khi học sinh học đúng đam mê
Lợi ích rõ ràng nhất của việc chọn ngành theo sở thích là giúp duy trì động lực học tập lâu dài. Khi học sinh thực sự yêu thích những gì mình đang học, việc vượt qua môn khó hay giai đoạn áp lực sẽ dễ dàng hơn nhiều. Sự tò mò và hứng thú với ngành học đã là một nguồn động lực tự nhiên, không cần ai thúc ép.
Đây cũng là lý do vì sao nhiều học sinh học đúng ngành mình yêu thích thường có kết quả tốt hơn. Các bạn cũng ít bỏ dở giữa chừng hơn, so với những bạn học ngành mình không thực sự quan tâm.
Rủi ro cần lường trước
Mặt trái cần được nhìn nhận thẳng thắn, không nên bỏ qua chỉ vì đam mê. Đó là rủi ro về cơ hội việc làm. Có những ngành học tuy thú vị, hấp dẫn với người học, nhưng lại có số lượng vị trí tuyển dụng khá hạn chế. Số này thường ít hơn nhiều so với số người tốt nghiệp mỗi năm, khiến cạnh tranh tìm việc khó khăn hơn.
Chúng tôi không nói điều này để khuyên học sinh từ bỏ đam mê. Chúng tôi muốn nhấn mạnh rằng các bạn cần chuẩn bị kỹ hơn. Hãy chủ động tìm hiểu thị trường ngành đó trước khi quyết định. Điều đó tốt hơn nhiều so với chỉ chọn theo cảm tính rồi bất ngờ khi ra trường.
Lợi Ích Và Rủi Ro Khi Chọn Ngành Theo Thị Trường Lao Động
Sự ổn định mà thị trường lao động mang lại
Cơ hội việc làm sau tốt nghiệp cao hơn và thu nhập ổn định hơn là lợi ích thực tế của hướng đi này. Đây cũng là lý do khiến nhiều gia đình, kể cả gia đình ở đầu bài, nghiêng về việc chọn ngành theo nhu cầu thị trường. Những ngành đang có nhu cầu tuyển dụng cao thường đồng nghĩa với việc sinh viên có nhiều lựa chọn công việc hơn. Các bạn cũng ít phải chật vật tìm việc lâu dài sau khi ra trường.
Với những gia đình có điều kiện tài chính hạn chế, việc con sớm có việc làm ổn định là điều rất đáng cân nhắc.
Cái giá của việc thiếu đam mê
Ở chiều ngược lại, cái giá phải trả có thể là sự chán nản và mất động lực. Điều này xảy ra khi người học không thực sự yêu thích ngành mình chọn. Chúng tôi từng gặp không ít sinh viên học đúng ngành “hot” theo lời khuyên gia đình. Nhưng càng học các bạn càng cảm thấy lạc lõng, không tìm được hứng thú.
Kết quả học tập vì vậy cũng sa sút theo. Thậm chí có bạn học xong vẫn quyết định chuyển hẳn sang làm công việc khác, không liên quan tới ngành đã học. Trường hợp này cho thấy: dù cơ hội việc làm rộng mở tới đâu, nếu người học không có sự kết nối cảm xúc với ngành, hiệu quả lâu dài vẫn khó được đảm bảo.
Nếu bạn đang băn khoăn chưa biết bắt đầu từ đâu, có thể tham khảo thêm hướng dẫn lựa chọn trường đại học phù hợp với nhu cầu và sở thích. Bài viết này cho bạn góc nhìn cụ thể hơn, về cách kết hợp cả hai tiêu chí khi ra quyết định.
Với những bạn muốn tìm một ví dụ thực tế về ngành học có nhiều biến động, có thể xem thêm tương lai ngành bất động sản tại Việt Nam. Qua đó bạn sẽ hiểu thêm, một ngành có thể thay đổi độ “hot” theo từng giai đoạn kinh tế ra sao.
Nếu cân nhắc thêm hướng đi thực hành nghề nghiệp, thay vì chỉ tập trung vào đại học, có thể xem thêm danh sách các trường trung cấp nghề đáng theo học. Con đường học nghề cũng mở ra nhiều cơ hội việc làm không kém đại học, ở một số lĩnh vực cụ thể.
Không ít sinh viên sau khi tốt nghiệp ngành mình yêu thích đã tự khởi nghiệp kinh doanh riêng. Cách này giúp các bạn vừa theo đuổi đam mê, vừa chủ động về thu nhập. Nếu bạn có ý định phát triển một sản phẩm hoặc dịch vụ liên quan tới ngành học của mình, có thể tìm hiểu thêm về thiết kế web bán hàng như một giải pháp cho bước khởi đầu kinh doanh của riêng bạn.
Kết Luận
Giống như điều chúng tôi đã chia sẻ với gia đình có con muốn học thiết kế thời trang ở đầu bài, cân bằng giữa sở thích và nhu cầu thị trường sẽ giúp học sinh chọn ngành phù hợp hơn. Thay vì chọn tuyệt đối theo một trong hai hướng, hãy dành thời gian tìm hiểu kỹ cả sở thích của bản thân lẫn triển vọng thực tế của ngành. Sau đó, hãy tìm ra điểm giao thoa phù hợp nhất. Đó mới là nền tảng vững chắc để theo đuổi một con đường học tập lâu dài, mà không phải hối tiếc về sau.